Cracking Nedir | Ansiklopedik Bilgi |

Cracking Nedir,Cracking usulü, uçucu ve hafif ürünlerin oranını, ağır ürünlere göre daha fazlalaştırır: gazoil ve fuel-oil’den itibaren çeşitli benzinlerin elde edilmesini sağlar.

Üstelik elde edilen bu benzin oktan bakımından, ham petrolden doğrudan doğruya çıkartılan benzinden daha kalitelidir.

Cracking’de ayrıca, gaz halinde, çok ender olarak da doğal halde, petrokimya sanayiinin ham maddesi olan etilen, propilen ve bütilen gibi hidrokarbonlar meydana gelir.

Cracking usulü ballıca iki kimyasal tepkimeye dayanır: moleküllerin ayrışması ve yeniden birleşmesi.

Uzun moleküllü hidrokarbonlar, daha küçük moleküllere ayrıştırılır veya parçalanır: meselâ; normal bütan C4 Hıo, metana CH4 ve propilene C3H6 ayrılır.

Böylece, mümkün olduğu kadar çok olefinli veya doymamış hidrokarbonlar elde edilir, ikinci safhada moleküllerin yeniden birleşmesi veya poîimerleşme, yüksek oktanlı benzinle birlikte ağır maddeler, tortular katran ve kok verir.

Bu tepkimeler alüminyum köklü çeşitli katalizörlerle (klorür, silikat, boksit veya doğal killer) kolaylaştırılır.

1910 ve 1920 yılları arasında uygulanan termik craking usulünde, ürünü istenilen sıcaklığa getirmek İçin borulu fırınlar kullanılır. (Gazoil İçin bu sıcaklık, 20 atmosfer basınç altında 500°C kadardır).

Bu fırının sonunda molekül birleşmelerinin meydana geldiği bir tepkime odası veya olgunlaşma bölümü bulunur.

Ayrımsal damıtma ile elde edilen benzin, aşağı yukarı yüzde 40 bir randıman için 80 oktanlıktır.

Günümüzde bu usul yerine, 1930’da fransız E. Hourdry’nin bulduğu katalitik cracking usulü uygulanır.

Katalizörler yardımıyla cracking, çok daha düşük basınç altında (500°C’de 1 atmosfer) reaktörlerde meydana gelir; elde edilen benzinin oktan indisi, yüzde 50’nin üstünde bir randımanla 95’e kadar ulaşır.

Tepkimeler sırasında meydana gelen ve katalizörün tanecikleri üzerinde toplanan kok’un, rejenaratörde yakılarak ortamdan çıkarılması gerekir.

Reaktör, rejenaratörün hemen üstüne yerleştirilmiştir (Orthoflow usulü).

Ayrıca petrokimyada kullanılan hafif olefinleri elde etmek için, petrol ürünlerini su buharı ile parçalamaya steam-cracking (buharlı cracking) usulü denir.