Memlükler Dönemi Camileri,Özellikleri | Tarih |

 

Memlükler Dönemi Camileri Kahire’de Baybars I’in yaptırdığı (1266) dörtte üçü yıkılmış olan Baybars camiinde.

Tolunoğlu ve El-Hakim camilerinin etkileri açıkça görülür.

Memlükler Dönemi Camileri Özellikleri

Kare bir kuşatma duvarının çevrelediği caminin enine yerleştirilmiş dikdörtgen avlusunun doğu, kuzey ve batı yanlarında çifte revaklar bulunur.

Dışarı taşkın taçkapısının süslemeleri selçuk laçkapılarmı andırır.

Avlunun güneyindeki harimi, kıbleye paralel altı nefe bölünmüştür; çatıyı bugün kemerleri yıkılmış ayakların taşıdığı görülür; mihrap Önündeki kubbe üç nef genişliğindeki büyük bir alanın üzerini örter.

Melik Nasır Muhammed’in yaptırdığı (1295-1303) cami ise bir avlu etrafında dört eyvan şemasına sahiptir.

Mandam (1340), Aksungur (1346).

Şeyhmüeyyed (1415-1420) camilerinde avlulu ve sütunlu cami geleneğinin devam ettiği görülmektedir.

Ancak Türk mimarîsinde görülen dört eyvanlı medrese cami Örneği Kahire’de yapılan camileri büyük ölçüde etkilemiştir.

Sultan Kalavun’un 1285’îe yaptırdığı külliye, maristan, medrese ve türbeden meydana gelmektedir; geniş bir geçitten girilince mescit ve medrese solda, türbe ile minare sağda yer alır.

Güneydeki büyük eyvan iki yan nefi ve daha geniş orta nefi ilk caminin harimini meydana getirir.

Yapının bütününde âbidevî bir görünüş vardır.

ilmalak camiinde (1319) iki eyvandan harim eyvanı avludan daha geniş tutulmuştur.

Sultanhasan Medrese camii dört eyvanlı cami örneğindedir (1356-1363).

Yapının ortasındaki avluya açılan eyvanlardan güneydeki, camiyi meydana getirir.

Caminin mihrabı çok renkli mermerdendir; iki yanında çok ince işlemeli birer sütuncuk vardır; duvarları mozaiklerle süslüdür.

Kıbleyi belirten mihrabın iki yanından, sultanın türbesi olan ve üzeri 55 m yükseklikte bir kubbe ile örtülü mekâna geçilir: camiyi meydana getiren ortasında da bir müezzin mahfili bulunur.

Taçkapının giriş cephesinin ortasına konmayıp sağa alınması Selçuklu sanatının açık etkisini gösteren yapının özelliklerinden biridir.

Kesme taştan yapılan yüksek, çok katlı cephe âbidevî görünüşlüdür.

Bu şema harimin derinliğinden çok enine gelişmesi gibi ufak ayrılıklarla Emirülyusufî camii (1373) ile Berkûk Medrese camiinde de (1386) uygulanmıştır.

Çerkez Memlûkleri devrinde, önemlerini git gide kaybeden medreselerin yerine, bir cami çevresinde toplanan külliyelerde, yaptıranın türbesinin bir sebil ve bir küttap ile birleştirilmesine gidildi, 1400 Yılına doğru yapılan Sultanberkuk camii, cami İle türbenin birleşmesiyle meydana gelmiş bir eserdir.

Taçkapının yanlarında yükselen iki minaresi, geniş avlusu, harimin iki yanına yerleştirilen yüksek kubbeli birer türbesi ile tam bir simetrik düzen içinde gerçekleştirilmiş bir yapıdır.

1474 Yılına ait Kayıtbay camiinde taçkapıyı izleyen bir geçit ve koridordan sonra kare bir avlu gelir.

Şimdi açık olan bu bölümün üzeri zamanında sekiz köşeli bir kubbe ile örtülüydü.

Haç biçimindeki planın kuzey ve güney eyvanları küçük tutulmuştur, iki yan hücre ile büyütülen batı eyvanı avlu genişliğindedir.

Atnalı biçiminde bir kemerle avluya açılan doğu eyvanı bir mescit olarak kullanılır.

Elishakî (1481) ve Ganibey (1427) camilerinde de aynı özellikler görülür.

Çerkez Memlûkleri devrinde yan eyvanlarm ufalması önceki devirde görülen cami medrese’nin artık yalnız cami görevini yüklenmesinden İleri gelmektedir.